Prawo do naprawy (Right to Repair) – dyrektywa R2R i nowe obowiązki dla e-commerce

Prawo do naprawy (Right to Repair) to unijne zasady, które mają ułatwić naprawę produktów zamiast ich wymiany i wyrzucania. Dyrektywa R2R działa dwutorowo: wybór naprawy w okresie odpowiedzialności sprzedawcy ma wydłużyć ochronę o 12 miesięcy, a po jej zakończeniu producent wybranych towarów ma zapewnić naprawę na żądanie, jeżeli jest możliwa.

Termin wdrożenia dyrektywy upłynął 31 lipca 2026 roku, ale Polska nie uchwaliła odpowiedniej ustawy. Dlatego od 1 sierpnia nowe obowiązki nie zaczęły automatycznie wiązać prywatnych e-sklepów i producentów.

Dyrektywa R2R – czym jest prawo do naprawy?

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 ma zwiększyć dostępność i opłacalność napraw. Według stanu na 30 sierpnia 2026 roku projekt UC154 w rządowym wykazie prac legislacyjnych nadal nie został uchwalony. Ponieważ dyrektywa co do zasady nie tworzy sama obowiązków między prywatnym konsumentem a przedsiębiorcą, jej wymagania trzeba odróżniać od obowiązującego prawa polskiego.

Prawo do naprawy obejmuje tylko produkty podlegające unijnym wymaganiom naprawialności, między innymi:

• pralki, pralko-suszarki, zmywarki, lodówki, odkurzacze i suszarki bębnowe,
• wyświetlacze, telefony komórkowe i bezprzewodowe oraz tablety,
• serwery, produkty do przechowywania danych i sprzęt spawalniczy,
• towary zawierające baterie stosowane w lekkich środkach transportu.

Lista może być rozszerzana. Jeżeli naprawa objętego produktu jest możliwa, producent ma wykonać ją na żądanie konsumenta:

• bezpłatnie albo za rozsądną cenę,
• w rozsądnym czasie.

Na czas naprawy producent może użyczyć towar zastępczy, a gdy naprawa jest niemożliwa, zaproponować produkt odnowiony. Ma też informować o usługach i cenach typowych napraw. Wymagane części i narzędzia powinny być oferowane za rozsądną cenę.

Dyrektywa zakazuje nieuzasadnionego blokowania napraw oraz odrzucania żądania tylko dlatego, że produkt trafił wcześniej do niezależnego serwisu.

Europejski formularz informacji o naprawie będzie dobrowolny. Po jego wydaniu warunki pozostaną wiążące przez co najmniej 30 dni. Formularz ma być bezpłatny, z wyjątkiem uzgodnionego kosztu niezbędnej diagnostyki. Europejska platforma napraw ma być dostępna od 1 stycznia 2028 roku.

Co dyrektywa R2R oznacza dla e-sklepów i ich klientów?

Zakres obowiązków e-sklepu zależy od jego roli. Sprzedawca już odpowiada za niezgodność towaru z umową. Po wdrożeniu R2R będzie informował o wyborze między naprawą a wymianą oraz o wydłużeniu odpowiedzialności o 12 miesięcy po naprawie. Produkt odnowiony zastąpi nowy tylko na wyraźne żądanie konsumenta.

Naprawa poza odpowiedzialnością sprzedawcy nie będzie obowiązkiem każdego e-sklepu. Odpowiedzialność przechodzi kolejno na:

1. producenta mającego siedzibę w UE,
2. upoważnionego przedstawiciela producenta spoza UE,
3. importera, jeżeli nie ma przedstawiciela,
4. dystrybutora, jeżeli nie ma przedstawiciela ani importera.

Uwaga!

Sklep sprowadzający towar spoza UE może więc odpowiadać jako importer, a firma sprzedająca sprzęt pod własną marką jako producent. Jest to istotne w dropshippingu i sprzedaży marek własnych.

System obsługi powinien rozdzielać trzy ścieżki:

• niezgodność towaru z umową, za którą odpowiada sprzedawca,
• dobrowolną gwarancję realizowaną na warunkach gwaranta,
• naprawę R2R kierowaną przede wszystkim do producenta.

Konsultant musi ustalić podstawę zgłoszenia, odpowiedzialny podmiot, koszty i adres wysyłki. Samo odesłanie klienta do producenta nie zwalnia sklepu z obowiązków sprzedawcy.

Dla e-commerce R2R jest również zadaniem logistycznym. Procedura powinna obejmować:

1. kwalifikację zgłoszenia i ustalenie kosztów,
2. odbiór oraz zabezpieczenie produktu,
3. wysyłkę do serwisu i śledzenie terminu,
4. zwrot sprzętu do klienta.

W ramach odpowiedzialności sprzedawcy naprawa lub wymiana jest bezpłatna. Poza tym reżimem naprawa może być odpłatna, lecz klient musi wcześniej poznać jej cenę.

Przy większej liczbie zgłoszeń oferta kurierska dla firm pozwala porównywać usługi, nadawać przesyłki i śledzić transport między klientem, magazynem oraz serwisem. Sklep nadal musi ustalić, kto pokrywa koszt i informuje klienta o terminie.

Przed wejściem w życie nowych przepisów warto zweryfikować:

• katalog produktów i role firm w łańcuchu dostaw,
• umowy z producentami, dostawcami i serwisami,
• regulamin, procedury reklamacyjne i szablony odpowiedzi,
• ewidencję dat wydania, numerów seryjnych i historii napraw.

Rękojmia vs. obowiązek pogwarancyjny – czym różnią się te prawa?

Sformułowanie „rękojmia vs. obowiązek pogwarancyjny” jest skrótem. W konsumenckich umowach sprzedaży towarów zawartych od 1 stycznia 2023 roku rękojmię zastąpiła niezgodność towaru z umową. Gwarancja jest odrębnym, dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta.

Za niezgodność towaru z umową odpowiada sprzedawca, zasadniczo przez dwa lata od wydania produktu. Konsument może żądać bezpłatnej naprawy albo wymiany. Sprzedawca może zmienić sposób, jeżeli żądanie jest niemożliwe lub nadmiernie kosztowne. Po wdrożeniu R2R wybór naprawy ma jednorazowo wydłużyć odpowiedzialność o 12 miesięcy. Nie będzie to nowa gwarancja producenta.

Najważniejsze różnice między reklamacją a naprawą R2R są następujące:

• za reklamację odpowiada sprzedawca, za naprawę R2R przede wszystkim producent,
• reklamacja dotyczy zasadniczo wszystkich towarów konsumpcyjnych, R2R tylko produktów objętych unijnymi wymaganiami naprawialności,
• naprawa reklamacyjna jest bezpłatna, naprawa R2R może być odpłatna,
• reklamacja może prowadzić do obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy, R2R nie daje automatycznie prawa do zwrotu pieniędzy ani nowego produktu.

Jeżeli smartfon przestanie działać po 18 miesiącach z powodu niezgodności z umową, klient reklamuje go w e-sklepie. Po wdrożeniu R2R wybór naprawy ma wydłużyć odpowiedzialność sprzedawcy o rok. Po jej zakończeniu konsument będzie mógł zwrócić się do producenta, jeżeli dana naprawa podlega wymaganiom R2R. Usługa może być płatna.

E-sklep potrzebuje więc procedury kwalifikowania zgłoszeń, mapy odpowiedzialności i logistyki zwrotnej. Dokumenty można przygotować już teraz, ale trzeba je zweryfikować po uchwaleniu polskiej ustawy, ponieważ projekt UC154 może się zmienić.

Prawo do naprawy (Right to Repair) – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Czym jest prawo do naprawy (Right to Repair)?
  Prawo do naprawy (Right to Repair) to unijne zasady, które mają ułatwić konsumentom naprawę produktów zamiast ich wymiany lub wyrzucenia. Dyrektywa R2R obejmuje m.in. wybrane urządzenia AGD, smartfony, tablety i wyświetlacze.
• Kiedy zacznie obowiązywać dyrektywa R2R w Polsce?
  Termin wdrożenia dyrektywy R2R do prawa krajowego upłynął 31 lipca 2026 roku. Polska nie uchwaliła jednak jeszcze ustawy wdrażającej, dlatego od 1 sierpnia 2026 roku nowe obowiązki nie zaczęły automatycznie obowiązywać prywatnych e-sklepów i producentów.
• Czy prawo do naprawy oznacza darmową naprawę każdego produktu?
  Nie. R2R dotyczy wyłącznie produktów objętych unijnymi wymaganiami dotyczącymi naprawialności. Naprawa poza odpowiedzialnością sprzedawcy może być odpłatna, ale konsument powinien wcześniej poznać jej warunki i koszt.
• Co dyrektywa R2R oznacza dla sklepów internetowych?
  Po wdrożeniu przepisów e-sklepy będą musiały m.in. informować klientów o możliwości naprawy i wymiany oraz o wydłużeniu odpowiedzialności sprzedawcy o 12 miesięcy w przypadku wyboru naprawy. Sklep powinien również mieć procedury kwalifikowania zgłoszeń i organizacji transportu produktu między klientem, magazynem i serwisem.
• Czym różni się reklamacja od naprawy w ramach Right to Repair?
  Reklamacja z tytułu niezgodności towaru z umową jest kierowana do sprzedawcy i dotyczy zasadniczo wszystkich towarów konsumpcyjnych. Naprawa w ramach R2R dotyczy wybranych produktów i jest przede wszystkim obowiązkiem producenta poza okresem odpowiedzialności sprzedawcy; może być również odpłatna.