Umowa UE–Mercosur 2026: preferencje celne, reguły pochodzenia i co to zmienia dla eksportera

Handlowa część umowy UE–Mercosur jest prowizorycznie stosowana od 1 maja 2026 r., dlatego preferencje celne i reguły pochodzenia obowiązują już teraz w handlu z Argentyną, Brazylią, Paragwajem i Urugwajem. Umowa przewiduje stopniowe znoszenie ceł po obu stronach, ale stawka 0% nie przysługuje automatycznie — eksporter musi spełnić reguły pochodzenia i odpowiednio je udokumentować, m.in. przez oświadczenie o pochodzeniu w systemie REX. Pełna umowa EMPA nadal czeka na zakończenie procesu ratyfikacji, co nie blokuje jednak stosowania jej części handlowej.

Po ponad dwóch dekadach negocjacji umowa handlowa między Unią Europejską a Mercosurem przestała być tematem przyszłościowym. Od 1 maja 2026 roku eksporter z Polski, który wysyła towar do Brazylii, Argentyny, Urugwaju czy Paragwaju, może realnie obniżyć — a w wielu przypadkach wyzerować — cło importowe po stronie Mercosuru. Warunek jest jeden: towar musi spełniać reguły pochodzenia umowy, a przy odprawie trzeba przedstawić właściwy dowód pochodzenia. Ten artykuł tłumaczy, co dokładnie weszło w życie, które cła znikają i jak zbudować dokumentację, żeby preferencja faktycznie zadziałała.

Czym jest umowa UE–Mercosur i co właściwie weszło w życie?

Porozumienie polityczne UE i czterech krajów założycielskich Mercosuru zapadło 6 grudnia 2024 roku. We wrześniu 2025 Komisja Europejska rozdzieliła je na dwa instrumenty prawne, a 17 stycznia 2026 roku oba zostały podpisane w Asunción.

EMPA (umowa o partnerstwie): pełne porozumienie obejmujące dialog polityczny, współpracę i filar handlowy. Jest to tzw. umowa mieszana, więc do jej wejścia w życie potrzebna jest ratyfikacja przez wszystkie 27 państw członkowskich UE. To proces długi i niepewny.

iTA (przejściowa umowa handlowa): wyodrębniony filar handlowo-inwestycyjny, który należy do wyłącznych kompetencji UE. Właśnie dlatego mógł wejść w życie prowizorycznie — bez czekania na 27 parlamentów narodowych — i obowiązuje od 1 maja 2026 roku. To iTA reguluje cła, kontyngenty i reguły pochodzenia, które interesują eksportera na co dzień.

W styczniu 2026 Parlament Europejski skierował umowę do Trybunału Sprawiedliwości UE, co zawiesiło pełną ratyfikację EMPA (proces może potrwać 18–24 miesiące). Kluczowe dla praktyki: to skierowanie nie wstrzymuje prowizorycznego stosowania iTA. Preferencje handlowe działają niezależnie od losów pełnej ratyfikacji, a iTA obowiązuje do momentu, w którym zastąpi ją w pełni ratyfikowana EMPA.

Od kiedy obowiązują preferencje i jak liczony jest harmonogram ceł?

Preferencyjne stawki obowiązują dla towarów zgłoszonych do odprawy od 1 maja 2026 roku włącznie. Umowa definiuje „Rok 0” jako okres od dnia wejścia w życie do 31 grudnia tego samego roku — czyli od 1 maja do 31 grudnia 2026. Kolejne obniżki następują 1 stycznia każdego następnego roku, zgodnie z harmonogramem znoszenia ceł z Aneksu 2-A. Część linii taryfowych jest zerowana od razu w Roku 0, część schodzi do zera stopniowo przez kilka do kilkunastu lat.

Które cła znikają i jak szybko?

Zakres liberalizacji różni się w zależności od kierunku i rodzaju towaru. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze zobowiązania obu stron.

Dla eksportera z UE oznacza to przede wszystkim: rynek Mercosuru, do tej pory chroniony wysokimi cłami przemysłowymi (często 14–35%), stopniowo otwiera się na maszyny, chemikalia, farmaceutyki, części samochodowe, tekstylia i wiele innych kategorii.

Jak udokumentować pochodzenie, żeby skorzystać z zerowego cła?

To najważniejsza — i najczęściej mylona — część układanki. Preferencyjna stawka nie wynika z faktu, że towar wyprodukowano w Unii. Wynika z tego, że towar spełnia reguły pochodzenia umowy, a eksporter potrafi to udokumentować w wymaganej formie. Bez poprawnego dowodu pochodzenia importer w Mercosurze zapłaci pełną stawkę celną, nawet jeśli towar merytorycznie kwalifikowałby się do preferencji.

Eksport z UE do Mercosuru — oświadczenie o pochodzeniu i REX

Zgodnie z art. 3.16 umowy podstawą wniosku o preferencję jest oświadczenie o pochodzeniu (statement on origin). Eksporter z UE sporządza je na fakturze lub innym dokumencie handlowym, według wzoru tekstowego z Aneksu 3-C, którego treści nie wolno modyfikować. Oświadczenie można wystawić w języku polskim lub w dowolnym innym języku urzędowym UE.

Rola systemu REX: dla przesyłek o wartości powyżej progu (w umowach UE co do zasady 6 000 EUR) oświadczenie może wystawić wyłącznie eksporter zarejestrowany w systemie zarejestrowanych eksporterów (REX) i musi podać w treści swój numer REX. Poniżej progu oświadczenie może sporządzić każdy eksporter. Jeśli Twoja firma nie ma jeszcze numeru REX, rejestracja jest warunkiem korzystania z preferencji przy większych przesyłkach — to krok do wykonania zanim wyślesz pierwszą partię.

Import do UE z Mercosuru — okres przejściowy i świadectwo z Aneksu 3-D

W drugą stronę, przy imporcie towarów z Mercosuru do UE, importer wnioskuje o preferencję na podstawie oświadczenia o pochodzeniu wg wzoru z Aneksu 3-C. Umowa przewiduje jednak środek przejściowy: przez okres do 3 lat (z możliwością przedłużenia o kolejne 2, łącznie do 5 lat) UE akceptuje również świadectwo pochodzenia według wzoru z Aneksu 3-D, opublikowanego w Dzienniku Urzędowym UE (Notice 2026/875). Uwaga na wyjątek — Paragwaj na razie wystawia dowody pochodzenia wyłącznie w formie świadectwa z Aneksu 3-D, nie stosuje oświadczenia z Aneksu 3-C.

W systemie TARIC Mercosurowi przypisano kod 5500; przy zgłoszeniu stosuje się kody ISO krajów: AR, BR, PY, UY.

Czego umowa NIE zmienia?

• Pochodzenie ≠ wolny obrót. Reguł pochodzenia nie da się obejść. Towar w wolnym obrocie w UE, ale wyprodukowany poza obszarem umowy i niespełniający reguł przetworzenia, nie uzyska preferencji — samo „made in EU” na etykiecie nie wystarczy.
• VAT/podatki lokalne bez zmian. Preferencja dotyczy cła. Podatek pośredni w kraju przeznaczenia (np. brazylijski ICMS/IPI, argentyński IVA) rozliczasz na dotychczasowych zasadach.
• Formalności eksportowe zostają. Zgłoszenie wywozowe, klasyfikacja HS/CN, ewentualne pozwolenia i wymogi produktowe (sanitarne, techniczne) obowiązują tak jak wcześniej. Umowa zdejmuje cło, nie formalności.
• Niepewność co do EMPA. Pełna umowa (EMPA) wciąż nie jest ratyfikowana, a postępowanie przed TSUE może zmienić szczegóły. iTA daje jednak solidną, obowiązującą dziś podstawę do korzystania z preferencji.

Najważniejsze wnioski

• Preferencje celne UE–Mercosur obowiązują od 1 maja 2026 — to fakt operacyjny, nie zapowiedź.
• Rynek przemysłowy Mercosuru realnie się otwiera; największą korzyść odczują eksporterzy maszyn, chemii, farmacji, motoryzacji i tekstyliów.
• Zerowe cło działa tylko z poprawnym dowodem pochodzenia — oświadczenie z Aneksu 3-C (REX) lub przejściowe świadectwo z Aneksu 3-D.
• Rejestracja w REX to warunek wstępny dla większych przesyłek — zadbaj o nią, zanim ruszysz z wysyłkami.
• Sprawdź harmonogram (Aneks 2-A) dla swojego kodu taryfowego — nie wszystko zeruje się od razu.

Umowa UE–Mercosur 2026 – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Od kiedy obowiązuje umowa UE–Mercosur?
  Część handlowa (interim Trade Agreement, iTA) jest stosowana prowizorycznie od 1 maja 2026 roku. Od tej daty obowiązują preferencyjne stawki celne i reguły pochodzenia dla towarów zgłoszonych do odprawy.
• Które kraje obejmuje umowa?
  Cztery kraje założycielskie Mercosuru: Argentynę, Brazylię, Paragwaj i Urugwaj. Boliwia, choć jest członkiem stowarzyszonym Mercosuru, nie jest stroną tej umowy.
• Czy wszystkie cła znikają od razu?
  Nie. Część linii taryfowych jest zerowana natychmiast (w Roku 0, tj. od 1 maja 2026), a pozostałe schodzą do zera stopniowo zgodnie z harmonogramem z Aneksu 2-A — po stronie UE cła przemysłowe znikają w ciągu 10 lat, a produkty rolno-spożywcze w okresach od 0 do 16 lat.
• Jaki dokument pochodzenia jest potrzebny do preferencji?
  Podstawą jest oświadczenie o pochodzeniu na dokumencie handlowym według wzoru z Aneksu 3-C. W okresie przejściowym (do 5 lat) UE akceptuje też świadectwo pochodzenia z Aneksu 3-D. Paragwaj na razie stosuje wyłącznie świadectwo z Aneksu 3-D.
• Czy potrzebuję rejestracji w REX?
  Tak — dla przesyłek o wartości powyżej progu (co do zasady 6 000 EUR) oświadczenie o pochodzeniu może wystawić wyłącznie eksporter zarejestrowany w systemie REX, podając w nim swój numer. Poniżej progu oświadczenie może sporządzić każdy eksporter.
• Czy oznaczenie „made in EU” wystarczy, żeby zapłacić zerowe cło?
  Nie. Preferencja zależy od spełnienia reguł pochodzenia umowy, a nie od miejsca wysyłki czy etykiety. Towar musi przejść wymagane przetworzenie w obszarze umowy i być właściwie udokumentowany.
• Czy umowa jest już ostatecznie ratyfikowana?
  Nie. Pełna umowa o partnerstwie (EMPA) jest zawieszona — Parlament Europejski skierował ją do TSUE, a ratyfikacja przez wszystkie państwa członkowskie może potrwać. Prowizorycznie stosowana iTA daje jednak obowiązującą dziś podstawę do korzystania z preferencji celnych.