Ekonomiczna wielkość zamówienia – czym jest EOQ?

Ekonomiczna wielkość zamówienia (EOQ, ang. Economic Order Quantity) to liczba sztuk danego produktu w jednej partii zakupu, przy której suma kosztów składania zamówień i utrzymania zapasu jest najniższa w przyjętym modelu. EOQ pomaga ustalić wielkość dostawy na podstawie zapotrzebowania oraz kosztów zamawiania i utrzymywania towaru w zapasie.

Wynik służy jako punkt odniesienia do planowania zakupów. Przed jego zastosowaniem trzeba uwzględnić warunki dostawcy, dostępne miejsce w magazynie oraz środki na zakup towaru. Samo EOQ nie określa terminu złożenia zamówienia ani wielkości zapasu bezpieczeństwa.

EOQ w logistyce: na czym polega i kiedy się go stosuje?

Model EOQ równoważy koszty zamawiania z kosztami utrzymania zapasu. Małe dostawy obniżają zapas, lecz generują wyższe koszty obsługi i transportu. Większe partie redukują liczbę zamówień, ale zamrażają kapitał i podnoszą koszty magazynowania.

W kalkulacji uwzględnia się tylko koszty zmienne, zależące od wielkości partii. Stałe wydatki (np. czynsz czy pensje) są pomijane.

EOQ można stosować w sklepach internetowych, handlu stacjonarnym, hurtowniach oraz przy zaopatrzeniu produkcji w materiały o stabilnym zapotrzebowaniu. Podstawowy model oblicza się dla konkretnej pozycji asortymentowej, a nie dla całego magazynu łącznie.

Klasyczny model zakłada, że:

• zapotrzebowanie na produkt jest znane, a tempo zużycia lub sprzedaży pozostaje stałe w analizowanym okresie;
• cena zakupu jednej sztuki nie zależy od wielkości zamówienia;
• koszt złożenia i obsługi jednego zamówienia jest stały i niezależny od liczby sztuk;
• koszt utrzymania jednej sztuki przez rok pozostaje stały;
• czas realizacji dostawy jest znany i stały;
• zamówiona partia jest przyjmowana jednorazowo, a dostawy są planowane tak, aby nie występowały niedobory.

Przy sezonowej sprzedaży, nieregularnych dostawach, rabatach ilościowych lub krótkim terminie przydatności podstawowy wzór wymaga dodatkowej analizy. Wynik EOQ może wtedy służyć jako punkt odniesienia, ale nie powinien automatycznie wyznaczać wielkości każdego zakupu.

Jak obliczyć EOQ? Wzór i sposób wyliczenia

Do obliczenia ekonomicznej wielkości zamówienia potrzebne są trzy dane:

1. Zapotrzebowanie na produkt.
2. Koszt pojedynczego zamówienia.
3. Koszt utrzymania jednej sztuki zapasu.

Najczęściej stosuje się dane roczne. Zapotrzebowanie i koszt utrzymania zapasu muszą dotyczyć tego samego okresu, a koszty należy podawać w tej samej walucie.

Wzór na ekonomiczną wielkość zamówienia wygląda następująco:

EOQ = √((2 × D × S) / H)

Symbole oznaczają:

• D: roczne zapotrzebowanie na konkretny produkt, wyrażone w sztukach;
• S: stały koszt złożenia i obsługi jednego zamówienia, wyrażony w złotych na zamówienie;
• H: koszt utrzymania jednej sztuki zapasu przez rok, wyrażony w złotych na sztukę rocznie.

Przykładowy sklep internetowy przewiduje sprzedaż 3600 sztuk konkretnego modelu plecaka w ciągu roku. Koszt złożenia i obsługi jednego zamówienia wynosi 50 zł, a roczny koszt utrzymania jednej sztuki zapasu to 4 zł. Są to dane przyjęte na potrzeby przykładu, a nie zestawienie stawek rynkowych.

Po podstawieniu do wzoru:

EOQ = √((2 × 3600 × 50) / 4)

EOQ = √(90 000)

EOQ = 300 sztuk

Przy przyjętych założeniach model wskazuje partię 300 sztuk jako ekonomiczną wielkość zamówienia. Aby pokryć zapotrzebowanie wynoszące 3600 sztuk rocznie, sklep złoży 12 takich zamówień.

Dlaczego właśnie 300 sztuk? Pokazuje to porównanie rocznych kosztów dla różnych wielkości dostawy:

Roczny koszt zamawiania oblicza się jako (D / Q) × S, a roczny koszt utrzymania zapasu jako (Q / 2) × H, gdzie Q oznacza wielkość pojedynczej dostawy.

W klasycznym modelu, przy stałym zużyciu i jednorazowym przyjmowaniu dostaw, średni zapas cykliczny wynosi Q / 2.

Dla partii 300 sztuk jest to 150 plecaków, bez zapasu bezpieczeństwa.

 Koszt ich utrzymania wynosi 150 × 4 zł = 600 zł rocznie. Koszt składania zamówień to 12 × 50 zł = 600 zł rocznie. Łącznie daje to 1200 zł, czyli najniższą sumę tych kosztów przy podanych danych.

Ekonomiczna wielkość dostawy: jak ustalić optymalną partię towaru?

Obliczony EOQ zweryfikuj z ograniczeniami handlowymi i magazynowymi (minima, opakowania, pojemność, ważność, budżet), porównując koszty dopuszczalnych wariantów poniżej i powyżej wyniku ze wzoru.

Przy rabatach ilościowych uwzględnij niższą cenę w rocznych kosztach zakupu, zamawiania i utrzymania zapasu. Przelicz koszty zależne od wartości towaru (np. koszt kapitału) dla ceny po rabacie, pamiętając, że opłaty za przestrzeń pozostają bez zmian.

Aby zastosować EOQ w praktyce:

1. Oszacuj zapotrzebowanie na konkretny produkt. Wykorzystaj dane historyczne i prognozę sprzedaży, uwzględniając planowane zmiany oraz okresy, w których brak towaru ograniczał sprzedaż.
2. Ustal koszt jednego zamówienia. Uwzględnij koszty ponoszone przy każdym zamówieniu i oddziel je od kosztów zależnych od liczby sztuk, masy lub liczby palet.
3. Oblicz koszt utrzymania jednej sztuki zapasu. Weź pod uwagę przechowywanie, koszt kapitału, ubezpieczenie oraz oczekiwane straty związane z utrzymywaniem towaru. Uwzględniaj składniki istotne dla porównywanych wariantów.
4. Oblicz EOQ i porównaj dopuszczalne warianty dostawy. Sprawdź minima dostawcy, wielkość opakowań, rabaty, dostępne miejsce i budżet.
5. Ustal punkt ponownego zamówienia. Uwzględnij zapotrzebowanie w czasie realizacji dostawy oraz ewentualny zapas bezpieczeństwa.
6. Aktualizuj dane po zmianach warunków. Ponownie oblicz EOQ, gdy zmienią się popyt, koszty lub zasady współpracy z dostawcą.

Punkt ponownego zamówienia to ustalony próg, którego osiągnięcie uruchamia kolejne zamówienie u dostawcy. W prostym ujęciu oblicza się go jako przewidywane zapotrzebowanie w czasie realizacji dostawy powiększone o zapas bezpieczeństwa.

Przy sprawdzaniu, czy osiągnięto punkt ponownego zamówienia, należy uwzględnić pozycję zapasu: stan magazynowy powiększony o zamówione, jeszcze niedostarczone towary i pomniejszony o zaległe zamówienia klientów. Dotyczy to również sytuacji, gdy oczekuje się tylko jednej dostawy.

EOQ pomaga ustalić, ile sztuk zamówić, natomiast punkt ponownego zamówienia określa, kiedy to zrobić. Zapas bezpieczeństwa ogranicza ryzyko niedoborów wynikających z wahań sprzedaży lub opóźnień dostaw. Efekt kosztowy zależy od danych i dotychczasowego sposobu zamawiania, dlatego oszczędności należy oceniać na podstawie porównania konkretnych wariantów.

Ekonomiczna wielkość zamówienia – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Co to jest EOQ?
  EOQ, czyli ekonomiczna wielkość zamówienia, to liczba sztuk produktu w jednej dostawie, przy której suma kosztów zamawiania i utrzymania zapasu jest najniższa w przyjętym modelu.
• Jak obliczyć ekonomiczną wielkość zamówienia?
  Najczęściej stosuje się wzór: EOQ = √((2 × D × S) / H), gdzie D oznacza roczne zapotrzebowanie, S koszt jednego zamówienia, a H roczny koszt utrzymania jednej sztuki zapasu.
• Do czego stosuje się EOQ w logistyce?
  EOQ pomaga planować wielkość partii zakupowych i ograniczać łączny koszt zamawiania oraz magazynowania. Model sprawdza się najlepiej przy stosunkowo stabilnym popycie i przewidywalnych warunkach dostaw.
• Czym EOQ różni się od punktu ponownego zamówienia?
  EOQ określa, ile sztuk warto zamówić, natomiast punkt ponownego zamówienia wskazuje, kiedy złożyć kolejne zamówienie. W praktyce oba wskaźniki często stosuje się razem.
• Kiedy EOQ może być niewystarczające?
  Podstawowy model EOQ może wymagać korekty przy sezonowym popycie, rabatach ilościowych, nieregularnych dostawach, krótkim terminie przydatności lub ograniczonej pojemności magazynu. W takich sytuacjach wynik warto traktować jako punkt odniesienia, a nie automatyczną decyzję zakupową.